Marnowanie żywności to globalny problem o ogromnych rozmiarach. Według danych FAO, co roku (nie tylko w okresie świąt) marnuje się około 30% produkowanej na świecie żywności. Jest to problem moralny (“tyle ludzi głoduje, a ja wyrzucam jedzenie do śmieci“) i ekonomiczny (“a mogłem kupić 1 kg mięsa, a nie dwa – byłoby taniej”‘) ale również poważne zagrożenie dla środowiska. Temat marnowania żywności jest oczkiem w głowie rządów, firm i organizacji, które w ostatnim czasie opracowują coraz więcej innowacyjnych rozwiązań w celu ograniczenia tego problemu.

Marnowanie żywności – przyczyny – czyli dlaczego żywność jest marnowana?

Istnieje wiele przyczyn marnowania żywności i to zarówno na poziomie konsumentów, jak i producentów. Do najczęstszych z nich należą:

• Niewłaściwe planowanie posiłków i zakupów: Kupujemy zbyt dużo jedzenia, którego potem nie zjadamy. Wina w tym punkcie leży i po stronie konsumentów gdzie nie mamy pomysłu i prawidłowo zaplanowanego jadłospisu na dłuższy czas, jak również po stronie producentów/dystrybutorów gdzie dzięki sprytnym zabiegom marketingowym w sklepie kupujemy produkty których nie potrzebujemy lub nawet zwykle ich nie kupujemy.
• Błędne przechowywanie żywności: Nie wiemy, jak prawidłowo przechowywać różne produkty, co prowadzi do ich psucia. Należy pamiętać o właściwych warunkach przechowywania produktów nie tylko w opakowaniach zamkniętych, ale szczególnie po otwarciu opakowań (tak zwany czas PAO – period after open).
• Brak wiedzy o etykietach: Nie rozumiemy znaczenia daty ważności i terminu przydatności do spożycia, co powoduje wyrzucanie jedzenia, które jest jeszcze dobre. Różnica pomiędzy tymi dwoma terminami dotyczy charakteru żywności – tam gdzie produkt jest nietrwały mikrobiologicznie na etykiecie pojawi się data ważności (w zapisie najczęściej “należy spożyć do:…”), natomiast dla produktów trwałych mikrobiologicznie pojawi się termin przydatności (w formie “najlepiej spożyć przed:..”). Dokładne wyjaśnienie tych dwóch zapisów pojawi się w osobnym wpisie.
• Niewykorzystywanie resztek jedzenia i kupowanie “niezjadliwych” ilości: Nie mamy pomysłów na wykorzystanie resztek jedzenia z poprzedniego dnia. Należy wspomnieć również o niedostosowaniu wielkości opakowań do bieżącej potrzeby. Zachęcani promocjami i zabiegami marketingowymi często kupujemy produkty w opakowaniach, które nie mają możliwości zużycia. Dla producentów jest to korzystne gdyż taniej jest wyprodukować towar w opakowaniu większym np. 1 kg, jest on łatwiejszy w dystrybucji (małe opakowania często potrzebują dodatkowych wkładek, standów logistycznych) niemniej powoduje, że zachęceni zakupimy duże opakowanie i w czasie przydatności zużyjemy tylko jego połowę. Reszta wyląduje w koszu.
• Niedoskonałości w łańcuchu dostaw: Produkty psują się podczas transportu lub przechowywania już na etapie sklepów w wyniku często niezrozumienia przez pracowników systemów zapewnienia jakości i konieczności zachowania łańcucha chłodniczego.
• Nadprodukcja żywności: Producenci produkują więcej żywności, niż są w stanie sprzedać co jest podyktowane głównie próbą optymalizacji kosztów produkcji gdyż o wiele taniej jest wyprodukować ten sam produkt w dużych ilościach na tych samych surowcach i konfiguracji urządzeń niż co chwila przestawiać maszyny na produkcję małych partii dużego asortymentu.

Innowacyjne rozwiązania – jak technologia pomaga nam nie marnować żywności?

Na szczęście, poza zdroworozsądkowym podejściem i wprowadzeniu kilku prostych sztuczek (o tym poniżej) po naszej – konsumentów stronie – istnieje wiele innowacyjnych rozwiązań, które mogą pomóc w zminimalizowaniu marnowania żywności. Oto kilka przykładów:

Aplikacje mobilne:

• Aplikacje pozwalające na zakup niesprzedanych posiłków z restauracji i sklepów w obniżonych cenach (Too Good To Go, Foodsi).
• Aplikacje umożliwiające dzielenie się jedzeniem z innymi użytkownikami (Karma w Szwecji).
• Aplikacje oferujące zniżki na produkty z krótkim terminem ważności (FlashFood na terenie USA) lub agregujące zniżki na gastronomię (Finebite).

Inteligentne technologie:

• Inteligentne lodówki: Lodówki z systemem monitorowania zapasów i dat ważności mogą informować użytkownika o produktach, które są bliskie zepsucia. Dodatkowo istnieją modele, które są w stanie raportować lub konsument jest w stanie zobaczyć wnętrze lodówki i na tej podstawie stwierdzić jaki stan magazynowy posiada w domu – ogranicza to kupno kolejnych produktów na zasadzie a “myślałem że nie mamy” – teraz można to sprawdzić. Takie podejście znacząco ogranicza marnowanie żywności.
• Systemy etykietowania: Nowe technologie etykietowania pozwalają na śledzenie historii produktu i jego świeżości. Dodatkowo szczególnie przy produktach świeżych typu owoce i warzywa nowoczesne etykiety pokażą nie tylko, czy produkt jest jeszcze zdatny do spożycia ale poinformują na jakim etapie dojrzałości znajduje się produkt (przykłady poniżej- system Ripe Sense dla owoców oraz system Insignia Technologies dla produktów mięsnych po otwarciu).

Nowe modele biznesowe:

• Subskrypcje na jedzenie: Istnieją firmy, które oferują zestawy świeżych warzyw i owoców dostarczane do domu klienta w regularnych odstępach czasu. Dzięki temu konsumenci mają zawsze pod ręką zdrową żywność i są mniej skłonni do wyrzucania zepsutych produktów. Przykładem takiej firmy jest “Daily Fruits”, która dostarcza zestawy warzyw i owoców do domów i biur na terenie całej Polski.
• Przetwórstwo resztek jedzenia: Resztki jedzenia z restauracji, sklepów spożywczych i innych źródeł są przetwarzane na biopaliwo lub paszę dla zwierząt. Pozwala to na wykorzystanie żywności, która w przeciwnym razie trafiłaby na wysypisko śmieci i przyczynia się do produkcji energii odnawialnej oraz zmniejszenia ilości odpadów.

Kampanie edukacyjne:

• Kampanie edukacyjne odgrywają kluczową rolę w walce z marnowaniem żywności. Ich celem jest podniesienie świadomości na temat problemu marnowania żywności i zmiana nawyków konsumentów i firm. Kampanie te często wykorzystują media społecznościowe, strony internetowe, broszury, warsztaty i inne kanały komunikacji, aby dotrzeć do szerokiego grona odbiorców. Kampanie edukacyjne najczęściej:
• Uświadamiają o skali problemu: Kampanie edukacyjne przedstawiają dane i statystyki dotyczące marnowania żywności, aby pokazać skalę problemu i jego negatywny wpływ na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo.
• Prezentują rozwiązania problemu: Kampanie edukacyjne prezentują praktyczne rozwiązania dla problemu marnowania żywności, takie jak planowanie posiłków, prawidłowe przechowywanie żywności, kompostowanie i korzystanie z usług firm zajmujących się przetwarzaniem resztek jedzenia.
• Zachęcają do zmiany nawyków: Kampanie edukacyjne zachęcają do zmiany nawyków żywieniowych, takich jak kupowanie mniejszych ilości żywności, unikanie nadmiernej konsumpcji i wykorzystanie resztek jedzenia do przygotowywania innych potraw.
• Zachęcają do zaangażowania w lokalnej społeczności: Kampanie edukacyjne często angażują społeczności lokalne w działania na rzecz ograniczania marnowania żywności, takie jak organizowanie warsztatów kulinarnych, konkursów na najlepsze przepisy z resztek jedzenia i tworzenie lokalnych sieci wymiany żywności.

Korzyści z minimalizacji marnowania żywności

Zmniejszenie marnowania żywności ma wiele korzyści, zarówno dla środowiska jak i dla gospodarki. Oto kilka przykładów:

• Ochrona środowiska: Mniejsza ilość marnowanej żywności oznacza mniejsze emisje gazów cieplarnianych i zanieczyszczenie wody. Produkcja żywności, transport i składowanie odpadów żywnościowych generują znaczące emisje gazów cieplarnianych, a rozkładające się odpady żywnościowe na wysypiskach śmieci produkują metan, który jest potężnym gazem cieplarnianym.
• Oszczędność pieniędzy: Konsumenci i firmy mogą zaoszczędzić pieniądze na zakupach żywności. Marnowanie żywności oznacza marnowanie pieniędzy, które zostały wydane na jej zakup. Ograniczając marnowanie, możemy zaoszczędzić pieniądze, które możemy przeznaczyć na inne cele.
• Zwiększenie dostępności żywności: Mniejsza ilość marnowanej żywności oznacza więcej dostępnej żywności dla ludzi głodnych. Na świecie co roku marnuje się około 1/3 produkowanej żywności, podczas gdy miliony ludzi cierpią na głód. Ograniczając marnowanie, możemy zwiększyć ilość dostępnej żywności i pomóc w walce z głodem.

Jak nie marnować żywności w domu?

Poniżej zestawiłem kilka porad, których wprowadzenie znacząco ograniczy w szybkim czasie ilość marnowanej przez Ciebie żywności i zmniejszy ilość odpadów.

1. Planuj posiłki i zakupy:

• Stwórz jadłospis na tydzień: Pomoże Ci to zaplanować zakupy i upewnić się, że kupujesz tylko te produkty, których potrzebujesz.
• Sprawdź stan zapasów przed pójściem do sklepu: Nie kupuj produktów, które już masz w domu.
• Sporządzaj listę zakupów: Upewnij się, że kupujesz tylko te produkty, których potrzebujesz.
• Kupuj mądrze: Wybieraj produkty świeże, ale nie psujące się zbyt szybko. Uważaj na promocje czy kupno 10+10 – najczęściej tego typu zabiegi dotyczą produktów z krótkim lub kończącym się terminem przydatności.
• Kupuj mniejsze ilości: Lepiej kupować mniejsze ilości częściej, niż wyrzucać nadwyżki jedzenia.

2. Przechowuj żywność prawidłowo:

• Znajdź odpowiednie miejsce dla różnych produktów: Niektóre produkty potrzebują lodówki, inne mogą być przechowywane w spiżarni lub szafce.
• Przechowuj żywność w szczelnych pojemnikach: Pomoże to zapobiec jej wysychaniu i psuciu.
• Zamrażaj nadwyżki jedzenia: Możesz zamrozić wiele produktów, np. mięso, warzywa, owoce, pieczywo.
• Oznaczaj daty: Na pudełkach z mrożoną żywnością napisz datę zamrożenia.

3. Wykorzystuj resztki jedzenia:

• Zaplanuj posiłki z wykorzystaniem resztek jedzenia: Istnieje wiele przepisów na dania z resztek jedzenia.
• Zamroź resztki jedzenia: Możesz je zamrozić i zjeść później.
• Wykorzystaj resztki jedzenia do zrobienia kompostu: Kompost to doskonały nawóz dla roślin.

4. Inne sposoby na niemarnowanie żywności:

• Naucz się rozpoznawać oznaki psucia się żywności: Nie jedz jedzenia, które jest zepsute. Szkoda zdrowia!
• Używaj kompostownika: Kompostuj resztki jedzenia i obierki warzyw i owoców.
• Wspieraj organizacje zajmujące się walką z marnowaniem żywności: Możesz przekazać im nadwyżki jedzenia.

Stosując te proste wskazówki, możesz znacząco ograniczyć marnowanie żywności w domu. Pamiętaj, że każdy mały krok ma znaczenie!

Podsumowanie

Marnowanie żywności to poważny problem, który ma negatywny wpływ na środowisko, gospodarkę i społeczeństwo. Na szczęście istnieje wiele innowacyjnych rozwiązań, które mogą nam pomóc w zminimalizowaniu marnowania żywności. Wykorzystując te rozwiązania, możemy chronić naszą planetę, oszczędzać pieniądze i zapewniać więcej żywności dla wszystkich.

Dla dociekliwych:

• Strona internetowa FAO na temat marnowania żywności: https://www.fao.org/nutrition/capacity-development/food-loss-and-waste/en/
• Inicjatywa “Think.Eat.Save” UNEP: https://www.unep.org/news-and-stories/press-release/think-eat-save-unep-fao-and-partners-launch-global-campaign-change